E-Ticaretin Göz Ardı Edilen Maliyeti: İade Ekonomisi Üretimden Pahalıya Patladı
Günümüzün hızla dijitalleşen dünyasında, online alışverişin sunduğu ‘tek tıkla iade’ kolaylığı, tüketiciler için büyük bir konfor alanı yaratmış durumda. Ancak bu rahatlığın ardında, hem işletmeler hem de gezegenimiz için ciddi boyutlara ulaşan karmaşık bir lojistik operasyon ve maliyet yükü yatıyor. Haberfikirler.com.tr olarak, hızla büyüyen ve giderek daha fazla dikkat çeken iade ekonomisi kavramının getirdiği mali ve çevresel etkileri mercek altına aldık.
Tersine Lojistik: Dijitalleşmenin Gölgesindeki Zorluk
Yaşar Üniversitesi Lojistik Yönetimi Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Melisa Özbiltekin Pala, e-ticaretin yaygınlaşmasıyla birlikte ortaya çıkan ve ‘tersine lojistik’ olarak adlandırılan bu sürecin, özellikle giyim gibi sektörlerde belirginleşen iade oranları nedeniyle sektörü zorladığını belirtiyor. Pala, “Birçok durumda, bir ürünün iade süreci, o ürünün tek birim üretim maliyetinden daha yüksek bir operasyonel gider oluşturabiliyor. Bu durum, bazı firmaları iade edilen ürünleri yeniden satışa sunmak yerine imha etme yoluna itebiliyor” diyerek konunun vahametine dikkat çekiyor.
Tek Bir İadenin Ardındaki Lojistik Kabusu
Online alışverişin vazgeçilmez bir parçası haline gelen iade süreçleri, lojistik sektörü için ciddi bir sınav niteliğinde. Bir ürünün müşteri elinden çıkıp tekrar depoya dönmesi, pek çok aşamayı beraberinde getiriyor. Dr. Pala, bu adımları şu şekilde sıralıyor: Ürünün depodan toplanması, ilgili tesislere taşınması, titiz bir kalite kontrolünden geçirilmesi, yeniden paketlenmesi ve tekrar stok alanlarına alınması. Bu çok katmanlı süreç, özellikle üretimde ölçek ekonomisinin sağladığı maliyet avantajının tam tersini yaşatıyor. Dr. Pala’nın vurguladığı gibi, “Tek bir ürünün iade süreci, üretim maliyetini aşan bir operasyonel yük anlamına gelebiliyor.” Bu durum, işletmeler için hem finansal bir zorluk hem de stratejik bir karar verme noktasını oluşturuyor.
Görünmeyen Çevresel Yük: Karbon Ayak İzinin Büyümesi
Tüketicilerin en sık karşılaştığı iade nedenlerinden biri olan beden uyuşmazlığı, kontrolsüz yönetildiğinde ciddi bir çevresel soruna yol açıyor. Dr. Pala, tüketicilerin “uymazsa geri gönderirim” rahatlığının, farkında olmadan büyük bir karbon ayak izi yarattığını vurguluyor. Bir ürünün kargo ile defalarca taşınması, ayrıştırılması, kontrol edilmesi ve yeniden paketlenmesi gibi süreçler, ciddi miktarda enerji tüketimine ve dolayısıyla karbon salımına neden oluyor. Özellikle moda perakendeciliğinde, bir ürünün iade süreci boyunca ortaya çıkan karbon emisyonu, ilk sevkiyatı dahi aşabiliyor. Bu durum, sektörün genel ekolojik yükünü artırıyor. Dr. Pala, “Tüketicinin sıradan gördüğü bu işlem, arka planda ciddi bir çevresel maliyet yaratıyor ve iade ekonomisi süreçlerinin sürdürülebilirlik açısından mutlaka yeniden değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor” uyarısında bulunuyor.
Çözüm: Stratejik İyileştirme ve Sürdürülebilirlik
Dr. Melisa Özbiltekin Pala, bu zorlukların üstesinden gelmenin yolunun stratejik iyileştirmelerden geçtiğini ifade ediyor. Tersine lojistik süreçlerinin dikkatli ve etkin bir şekilde yönetilmesiyle risklerin minimize edilebileceğini belirtiyor. Bu kapsamda taşıma planlamasının optimize edilmesi, enerji verimliliğinin artırılması ve geri dönüşüm altyapısının güçlendirilmesi gibi adımların önemine değiniyor. Doğru yönetilen bir tersine lojistik anlayışının, hem operasyonel verimliliği artıracağını hem de işletmelerin sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu hale gelmesini sağlayacağını sözlerine ekliyor. Bu bağlamda, iade ekonomisinin getirdiği zorluklara karşı yenilikçi ve sürdürülebilir çözümler üretmek, hem şirketler hem de gelecek nesiller için büyük önem taşıyor.
